Pada 30 Mac lalu, Menteri Pelajaran, Datuk Seri Hishammuddin Tun Hussein mengumumkan 30 buah sekolah pertama dalam pelaksanaan Sekolah Kluster yang membolehkan sekolah berkenaan mempunyai kuasa autonomi.

Sekolah autonomi kita ini, yang merupakan idea Hishammuddin, ialah sekolah kerajaan atau bantuan kerajaan di bawah program sekolah kluster yang diberikan ruang, kuasa, pengupayaan atau fleksibiliti untuk merancang, melaksana dan memantau program dan kegiatan dalam bidang-bidang yang ditetapkan bagi meningkatkan input, proses dan output pendidikan selaras dengan misi, visi dan objektif sekolah tersebut.

Bidang diberikan kuasa autonomi itu mencakupi 5 perkara, iaitu pengurusan sumber manusia, dana dan tabungan sekolah, pengambilan pelajar, pengajaran dan pembelajaran serta penilaian dan peperiksaan.

Autonomi diberikan tertakluk kepada pematuhan sekolah terhadap piawai yang ditetapkan oleh Kementerian Pelajaran dan pencapaian sekolah berdasarkan indikator prestasi utama (KPI) program dan kegiatan yang dilaksanakan itu.

Sekolah autonomi mula dilaksanakan sebagai dasar kerajaan di negara-negara maju, seperti di Amerika Utara, Eropah, Jepun dan Australia sejak dekad 1980an.

Falsafah di sebalik pelaksanaannya ialah desentralisasi, iaitu kepercayaan bahawa memberikan sekolah peluang dan ruang yang secukupnya untuk menentukan sasaran yang ingin dan mampu dicapainya adalah strategi kecemerlangan yang jauh lebih baik daripada segala-galanya ditentukan oleh kerajaan pusat. Ini bersesuaian pula dengan prinsip partisipasi ibu bapa dan komuniti yang semakin popular mutakhir ini.

Dalam pelaksanaannya, sekolah autonomi berbeza-beza dari segi matlamat dan bentuknya. Mengikut kajian Lakerveld (1997), di Eropah, sekolah diberikan autonomi dalam kombinasi aspek-aspek seperti pasaran, normatif, produk, metodologi, organisasi, kewangan dan pemilihan kaki tangan. Manakala menurut Data Pendidikan Eropah 2005, terdapat sebanyak 44 elemen autonomi yang wujud di sekolah.

Di negara jiran kita juga wujud sekolah autonomi dengan konsep masing-masing. Antara anak emasnya ialah Raffles Girls College yang mempunyai hubungan erat dengan Tunku Kurshiah College (TKC). Di Thailand, Vajiravudh College diberikan taraf autonomi seperti yang pernah diberikan satu masa dulu kepada sekolah kembarnya di Malaysia, iaitu The Malay College Kuala Kangsar (MCKK).

Kini, kedua-dua TKC dan MCKK adalah antara 5 buah Sekolah Berasrama Penuh (SBP) dalam program sekolah autonomi kita.

Hujah yang menyokong pelaksanaan sekolah autonomi adalah memberangsangkan. Antaranya ialah ia lebih demokratik kerana membolehkan guru dan ibu bapa membuat keputusan di peringkat sekolah; ia lebih relevan kerana keputusan dibuat lebih dekat dengan tempat operasinya dan ini melahirkan dasar dan tindakan yang lebih sesuai; ia mengurangkan birokrasi kerana keputusan dibuat dengan lebih cepat; ia lebih bertanggungjawab kerana sekolah perlu memikul sendiri keputusannya; dan ia mampu meningkatkan sumbangan kewangan daripada ibu bapa dan komuniti.

Kebaikan itu sahaja tidak memadai untuk melahirkan kecemerlangan yang diinginkan. Menjadikan autonomi tidak secara automatis menjadikan sekolah berkenaan meningkat kecemerlangannya.

Dari segi kesan sekolah autonomi terhadap prestasi pelajar, terdapat dua pandangan. Pandangan pertama mengatakan bahawa ia memberikan kesan positif terhadap prestasi pelajar. Kajian Institut Brookings di US (1990) menyatakan bahawa faktor paling penting yang mempengaruhi prestasi pelajar ialah organisasi sekolah, dan ciri paling kuat yang mempengaruhi organisasi sekolah ialah autonomi.

Sementara itu, kajian Elizabeth M. King et al (2003) menyatakan bahawa walaupun belum terdapat bukti penyebab (causation) antara sekolah autonomi dengan peningkatan prestasi pelajar, tetapi korelasinya memang wujud. Memang wujud peningkatan prestasi pelajar apabila sekolah diberikan autonomi, manakala tidak ada sekolah autonomi yang mengalami kemerosotan pretasi pelajarnya.

Dari segi penyertaan ibu bapa dan komuniti dalam sekolah autonomi pula, menurut King, ada baik buruknya. Partisipasi mereka dalam kegiatan kokurikulum mendatangkan kesan baik, tetapi partisipasi mereka dalam pengajaran dan pembelajaran hanya akan mengganggu.

Menurut laporan Unesco (2005), untuk memastikan kejayaan sekolah autonomi, terdapat sekurang-kurangnya 6 keperluan yang mesti dipenuhi.

Keperluan itu ialah, pengurusan sekolah mesti mempunyai strategi untuk memperkasa kapasiti dan kepemimpinannya; sekolah perlu mempunyai maklumat tentang prestasinya untuk mengukur kekuatan, kelemahan dan prioritinya; sekolah memerlukan struktur yang terurus dan profesional; kerajaan pusat perlu terus memainkan peranan kritikal terutamanya dari segi pemantauan prestasi sekolah; sekolah perlu mengawal sumber-sumber; dan pengurusan sekolah mesti telus.

Berdasarkan pengalaman itu, perkara yang paling penting buat masa ini ialah bagi setiap sekolah autonomi kita menggubal kerangka dan sistem governansnya.

Ketika membincangkan pelaksanaan sekolah kluster minggu lalu, kolum ini telah mencadangkan Model Prestasi Kluster Kecemerlangan (MPKK) di mana satu daripada komponennya ialah autonomi. Bagi pelaksanaan sekolah autonomi pula, satu kerangka perlu diwujudkan – digelar Kerangka Governans Sekolah Autonomi (KGSA).

KGSA mencakupi 5 aspek, iaitu: lembaga pengelola sekolah, pihak-pihak berkepentingan, pengurusan sekolah, guru-guru dan perundingan pelajar.

Antara lima aspek itu, yang paling mustahak dari segi kepentingan, struktur dan peranannya, dan ditambah lagi dengan prioritinya dalam memulakan langkah pertama sebagai sekolah autonomi, ialah penubuhan lembaga pengelola sekolah.

Penubuhan lembaga pengelola dibenarkan oleh Akta Pendidikan 1996. Seksyen 53 hingga 63 akta ini memperuntukkan soal-soal suratcara pengelolaan, kuasa-kuasa Menteri, pengurusan institusi pendidikan, perlantikan guru dan pembubaran lembaga pengelola. Sekiranya peruntukan tersebut tidak memadai, maka ia perlu ditambahbaik.

Lembaga pengelola mesti dibenarkan menggubal sendiri terma rujukan yang jelas untuk dirinya dan untuk setiap satu daripada empat aspek lain itu.

Lembaga pengelola mesti diberikan kuasa membuat dasar sekolah autonomi berkenaan, asalkan ia tidak bertentangan dengan dasar-dasar Kementerian Pelajaran Malaysia (KPM). Ia juga berperanan sebagai penghubung di antara KPM dan sekolah.

Lembaga pengelola bertanggungjawab melantik pengetua atau guru besar, melantik guru-guru dan kaki tangan, mengambil pelajar, menentukan kurikulum dan kokurikulum, menyediakan bajet tahunan dan mencari sumber-sumber tambahan.

Lembaga pengelola dianggotai oleh semua pihak berkepentingan, iaitu KPM, ibu bapa, alumni dan pengetua atau guru besar. Ia boleh juga melantik pihak-pihak lain seperti yayasan sekolah, swasta, profesional, akademia dan sebagainya.

Lembaga pengelola mendelegasikan kuasanya kepada pengetua atau guru besar untuk memimpin dan mengurus sekolah, manakala guru-guru dihakupayakan (empowered) untuk tugasan pengajaran dan pembelajaran serta pendidikan dan latihan.

Akhirnya, lembaga pengelola mesti memberi peluang bersuara, yang selama ini dinafikan, kepada konstituen utama sekolah, iaitu pelajar.