Pada 26 hingga 31 Mei ini, program Hari Kecemerlangan Sekolah Berasrama Penuh (SBP) kali ke-34 akan diadakan di Sekolah Menengah Sains Kota Tinggi. Program ini adalah gabungan dua siri pertandingan dalam dua bidang kokurikulum.

Pertandingan pertama ialah debat Piala Perdana Menteri (PPM) yang diilhamkan Allahyarham Tun Abdul Razak ketika menjadi Perdana Menteri. PPM pertama telah diadakan pada 1974 di The Malay College Kuala Kangsar (MCKK). Pertandingan kedua ialah bola keranjang, juga bermula 1974, iaitu Piala Tun Hamdan Sheikh Tahir bagi pelajar lelaki dan Piala Toh Puan Hajah Zainab bagi pelajar wanita.

Kedua-dua siri pertandingan ini digabungkan sejak akhir 70-an. Kini, walaupun terdapat pertandingan SBP yang lain, seperti Inovasi dan Drama Bahasa Inggeris, tetapi tumpuan utama ialah kepada Hari Kecemerlangan SBP kerana ia pertandingan yang tertua.

Hari Kecemerlangan SBP tahun ini amat signifikan kerana ia diadakan sempena ulang tahun ke-50 kemerdekaan Malaysia . Di samping itu, ia juga tahun pertama pelaksanaan program Sekolah Kluster yang memberikan kuasa autonomi kepada sekolah. Ini adalah masa yang sesuai untuk melakukan muhasabah dalam meningkatkan prestasi SBP untuk menjadi sekolah bertaraf dunia.

Ketika berucap melancarkan program Sekolah Kluster pada 30 Mac lalu, Menteri Pelajaran, Datuk Seri Hishammuddin Tun Hussein menyatakan bahawa beliau yakin ada sekolah di negara ini mencapai taraf dunia.

Perkara ini turut diakui oleh Perdana Menteri Singapura, Lee Hsien Loong.

Ketika merasmikan Hari Guru Singapura 2006, Lee membariskan nama sekolah-sekolah terbaik di dunia, iaitu Grammar School di Geelong dan Melbourne (Australia), Eton dan Harrow (Britain) dan Philips Academy di Andover dan Groton (US).

“Di Malaysia... MCKK yang pada tahun 40-an dan 50-an, sebelum dan selepas perang, telah melatih satu generasi pemimpin nasionalis Melayu yang memainkan peranan penting memperjuangkan hak orang Melayu ketika British hendak meninggalkan Malaya dan Malaya berada di ambang kemerdekaan. Mereka berjuang untuk masyarakat dan bangsanya dan membentuk Malaysia yang ada kini”, katanya.

Lee berkata, faktor utama kejayaan sekolah-sekolah tersebut ialah bahawa mereka adalah sekolah berasrama penuh. Ini membolehkan pelajarnya bukan sahaja belajar bersama, tetapi juga tinggal, bermain dan bersukan bersama, serta saling bantu-membantu. Semua ini berlaku setiap hari untuk beberapa tahun lamanya sehingga membentuk keperibadian dan kepemimpinannya.

Menyedari akan kelebihan SBP, maka, antara langkah utama Allahyarham Tun Abdul Razak selaku Menteri Pelajaran pertama, ialah menubuhkan SBP, iaitu sebagai kesinambungan tradisi MCKK (ditubuhkan 1905) dan TKC (ditubuhkan 1947).

Langkah itu bermula sejak 1957 dengan penubuhan Sekolah Tuanku Abdul Rahman (STAR), Sekolah Datuk Abdul Razak (SDAR), Sekolah Tun Fatimah (STF), Sekolah Alam Shah (SAS), Sekolah Seri Puteri (SSP) dan lain-lain. Kini, selepas 50 tahun merdeka, kita telah mempunyai sebanyak 54 buah SBP.

Walaupun SBP antara cara terbaik untuk menjadi sekolah bertaraf dunia, tetapi, sekadar menjadi SBP sahaja tidak secara automatis menjamin akan sampai ke sana. Berdasarkan pengalaman SBP yang telah mencapai taraf dunia itu, terdapat faktor-faktor tertentu yang membentuk dan membina entiti dan identiti sekolah tersebut sehingga diiktiraf demikian.

Satu daripada faktornya ialah sekolah tidak hanya menekankan akademik sahaja, tetapi memberikan penekanan yang sama beratnya terhadap pemapanan sahsiah dan kepemimpinan. Maknanya, terdapat keseimbangan di antara akademik dan kokurikulum.

Oleh itu, penetapan 10 peratus daripada markah yang dikira untuk memasuki institusi pengajian tinggi awam (IPTA) diambil daripada kokurikulum adalah tepat, malahan tidak mencukupi, kerana pemberatan kokurikulum sepatutnya sebanyak 30 peratus.

Tetapi, memberikan penekanan yang seimbang terhadap hal ehwal murid dan kokurikulum, iaitu dengan melahirkan pelajar yang berdisiplin dan aktif sahaja belum tentu menjamin pemapanan sahsiah dan kepemimpinan.

Satu daripada kaedah yang telah terbukti berkesan dalam pemapanan sahsiah dan kepemimpinan, misalnya di Eton dan Harrow, dan satu masa dulu di MCKK, ialah sistem rumah dan pengawas yang diamalkan dalam pengertiannya yang sebenar.

Kehidupan pelajar diatur mengikut sistem rumah. Asrama disusun mengikut rumah. Setiap kejayaan atau kegagalan pelajar melibatkan penambahan atau penolakan markah rumahnya. Aktiviti kokurikulum dilakukan mengikut rumah-rumah dan pertandingan dianjurkan di antara rumah-rumah.

Di bawah pengetua, guru yang berperanan penting ialah warden dan guru rumah. Tetapi, mereka tidak melakukan segala-galanya. Sebaliknya, mereka menjadi penasihat kepada kepemimpinan pelajar, iaitu ketua murid, pengawas dan kapten rumah yang diberikan penghakupayaan (empowerment) untuk menguruskan hal ehwal murid dan kokurikulum.

Ketua murid dan pengawas mempunyai kuasa tertentu, termasuk menjatuhkan hukuman terhadap pelajar yang melakukan kesalahan-kesalahan kecil. Manakala kapten rumah menganjurkan aktiviti-aktiviti dalam rumah masing-masing dan pertandingan-pertandingan antara rumah-rumah.

Hal sama berlaku di kalangan guru penasihat persatuan, kelab, badan berpakaian seragam, permainan dan sebagainya, dengan barisan pelajar yang menjadi pemimpin organisasi-organisasi tersebut. Guru memainkan peranan sebagai fasilitator, manakala pelajar menguruskan aktiviti sebenar.

Pengecualian mungkin berlaku dalam keadaan-keadaan yang memerlukan kepakaran khusus, misalnya dalam permainan, di mana guru atau jurulatih memainkan peranan yang lebih penting. Pun begitu, pengurusan di luar gelanggang masih dijalankan oleh pelajar.

Di bawah kerangka yang begini, aspek disiplin pelajar dilihat dari sudut pandangan yang berbeza. Kerana itu, jawatan guru disiplin tidak relevan. Pembahagian pengurusan bukan akademik kepada dua, iaitu hal-ehwal murid dan kokurikulum juga kurang sesuai.

Satu lagi faktornya ialah guru-guru yang cemerlang. Mereka bukan sahaja mengajar dengan baik, tetapi juga menghasilkan buku teks yang autoritatif. Bagi kita, contohnya ialah guru MCKK, Muzaffar D.J. Tate (sejarah) dan Goh Cheng Leong (geografi) dan guru STAR, Lau Hut Yee (sains).

Di samping itu, terdapat guru-guru yang amat berminat dan berkebolehan tinggi dalam kokurikulum. Bagi kita, dalam debat misalnya, pernah terdapat Mohd Amin Alang Endut dan Nadarajah (MCKK), Saodah Abdullah dan Derma Dewi Bidin (TKC) dan Ku Abd Hamid Ku Abdullah (Kolej Islam Kelang - KIK).

Majoriti guru SBP hari ini amat komited. Tetapi, oleh kerana satu-satunya indikator kejayaan pelajar dan sekolah yang wujud ialah dalam akademik, dan akibat kokurikulum kurang diberikan penekanan, maka sesetengah guru tidak dapat mengoptimumkan ilmu, kemahiran dan minatnya.

Ttimbul persoalan, di sebalik kecemerlangan pencapaian akademik SBP, adakah ini diperoleh dengan melepaskan sesuatu yang lain? Kini, SBP perlu bermuhasabah dan bersiap untuk bertanding di pentas dunia.